X
تبلیغات
معادن ایران اکتشاف کرومیت استخراج کرومیت - مقدمه ای بر منگنز در ایران و جهان
وب سایتی درباره معادن ایران کرومیت و منگنز

1-كانسارهاي رسوبي همراه با توف، مواد آتشفشاني و رسوبات تخريبي
2-كانسارهاي گرمابي و رگه اي مرتبط با فعاليت‌هاي ولكانو ـ پلوتوني
3-كانسارهاي جايگزين شده در سازندهاي آهكي
با توجه به سن و خصوصيات چينه شناسي سازندهاي منگنز از نظر توزيع زماني ـ مكاني و كانسارهاي شناخته شده، تقسيم بندي زير را ارائه كرده است :
•كانسارهاي آهن ـ منگنزدار، از چرخه متالوژني پان آفريقا در ايران مركزي نظير كانسار ناريگان.
•كانسارهاي منگنز حاصل از فرو هشته‌هاي بستر اقيانوس در سازندهاي دگرگوني در طبقات با ويژگيهاي افيوليتي مانند كانسارهاي پتيار و تركمن درناحيه انارك.
•كانسارهاي منگنز در كانسارهاي آهن كرتاسه، مانند كانسار شمس آباد در اراك.
•كانسارهاي منگنز در سازندهاي افيوليتي كرتاسه ـ پالئوژن در كمربند افيوليتي ايران نظير كانسارهاي آب بند در نيريز، گونيچ در خاش، بنسپورت و اسد در سبزوار.
•كانسارهاي منگنز از نوع آتشفشاني ـ رسوبي و گرمابي ( ولكانو ـ پلوتوني ) در مجموعه آذر آواري و آتشفشاني پالئوژن نظير كانسارهاي و نارچ، رباط كريم، بزني و غيره.
•كانسارهاي وابسته به فعاليتهاي آتشفشاني عهد حاضر نظير قزلچه مراغه.
•كانسارهاي گرمابي (هيدروترمال) از جمله كانسارهاي ولكانوپلوتوني به شمار مي‌آيند كه در محدوده سري آتشفشاني و آتشفشاني ـ رسوبي جنوب تهران تا انارك را شامل مي‌گردند. اين كانسارها داراي ذخاير كوچك بوده ولي از عيار خوبي برخوردارند مانند كانسار رباط كريم و بزني.
زون سنندج ـ سيرجان با ويژگيهاي خاص زمين شناسي كه داراست، مي‌تواند خاستگاهي براي كاني سازي منگنز از نوع آتشفشاني ـ رسوبي باشد كه به واسطه دگرگوني هاي مؤثر بر آن براي كانسارهاي دگرگوني مناسب قلمداد شود. شايد همين شرايط مناسب و پرمايگي ژئوشيميايي منگنز در اين زون سبب گرديده تا در ادوار رسوبگذاري بعدي به عنوان تغذيه منگنز براي كانسارهاي آهن ـ منگنز در ميزبان هاي كربناتي نقش مؤثر ايفا بنمايد.
كانسارهاي رسوبي افيوليتي در رابطه با حوضه اقيانوسي نئوتيتس (پوسته اقيانوسي يعني كمپلكس هاي افيوليتي كرتاسه) در ناحيه سبزوار ـ نايين ـ و نارچ مي‌باشد.كانسار آب بند در افيوليت هاي زاگرس جاي دارد و كانسار گونيچ درناحيه خاش وابسته به زون افيوليتي بلوچستان ـ سيستان مي‌باشد.
آثار كاني سازي منگنز در افيوليت هاي ميناب، مكران و زابلي و كانسارهاي اطراف سبزوار نايين نيز متعلق به كمربند افيوليتي اطراف بلوك ايران مركزي ـ لوت است. كانسار و نارچ و آثار محدودي از كاني سازيهاي مشابه در زون آتشفشاني قوس پالئوسن ـ ائوسن ايران مركزي جاي دارد كه احتمالاً از شمال خاور و جنوب خاور به گونه اي مرتبط از حوضه اقيانوسي و كمربند آتشفشاني كماني سبزوار نايين تاكستان بوده است. گسترش سنگهاي آتشفشاني و حوضه ولكانوژني احتمالاً در روي پوسته اي با تركيب اقيانوسي جاي دارد. فعاليت محلولهاي گرمايي در بستر حوضه منجر به رها سازي آهن و منگنز از سنگهاي آتشفشاني است كه حاصل آن تشكيل محيط دريايي بارور از فلزات مذكور بوده است.
با كاهش فعاليت آتشفشاني و تقليل مواد احياء كننده كه توام با پسروي و كاستن از ژرفاي حوضه بود. شرايط pH و EH تغييركرده و زمينه مناسب براي تشكيل كانسار نوع ونارچ فراهم شده است. ادامه چرخش محلولهاي گرمابي و پويايي تكنو ـ ماگمايي در واپسين دوره فعاليت ماگمايي توانسته كانسارهاي رگه اي را بسازد.
كانسارهاي نوع كربناتي از گونه چاه باشي، شمس آباد ( اصفهان ـ ملاير ) وابسته به حوضه ساحلي كرتاسه است كه در لبه پي سنگ كيمرين در جوار شكستگي‌هاي حين رسوبگذاري و روي آن تشكيل گرفته است. آثار چند كاني سازي منگنز نيز در مجموعه‌هاي گنبدهاي نمكي زاگرس ديده مي‌شود.
پلاتفرم شكل گرفته در پالئوزوئيك و به خصوص در حاشيه جنوبي آن ( همجوار با زون سنندج سيرجان ) مي‌توانسته خاستگاه كربناتي ـ پلاتفرمي مناسبي را براي انباشتگي منگنز و آهن به وجود آورده باشد كه فرجام آن محتملاً كانسارهاي هنشك و ده بيد مي‌تواند به حساب آيد. منگنز انباشته شده در اين زون احتمالاً مي توانسته از فرسايش كانسارهاي و سازندهاي منگنزدار حوضه ايران مركزي يا فعاليت آتشفشاني زيردريايي زون سنندج ـ سيرجان منشاء گرفته باشد.
كمربند آتشفشاني كامل ايران مركزي (حوضه سبزوار ـ نايين ـ تاكستان) از نظر پس سنگ و فرآيندهاي ماگمايي، مناسب انباشت منگنز در اين بخش از كشور است و مي‌توان به عنوان يك حوضه معدني شناسايي شود. در اين حوضه كانسارهاي تيپ ونارچ و تيپ رباط كريم پي جويي و اكتشاف است.
رخدادهاي كيمرين نقش بارز و سازنده اي در تشكيل كانسارهاي ماگماتوژن منگنز نداشته ولي شكل گيري پي سنگ كيمرين با تشكيل پلاتفرم و حوضه حاشيه اي روي آن محيط، مناسب كانسارهاي نوع شمس آباد شده است.
فعال شدن پوسته حد واسط شكل گرفته در چرخه تكتونيكي آلپي مياني، فعاليت ماگماتيسم به صورت آتشفشاني ريوداسيتي، ريوليتي و نفوذي (نيمه عميق و پورفيري) سبب جا به جايي منگنز سنگ پي با محلول هاي گرمابي است و كانسارهاي نوع گرمابي (تيپ رباط كريم و بزني) را مي توان در زونهايي كه بستري از سنگهاي آتشفشاني كافتي داشته و متاثر از باز فعالي ما گمايي شده است، مشاهده نمود.
از نظر منشاء، كانسارهاي منگنز در ايران مي‌توان به سه گروه تقسيم كرد :
•منشاء گرمابي
•منشاء رسوبي آتشفشاني
•منشاء دگرساني گرمابي
كانسارهاي منگنز با منشاء گرمابي در ايران پراكندگي زيادي دارند ولي بيشتر تمركز آنها در مركز و شمال ايران مي‌باشد، به طور كلي در نقاطي كه تشكيلات ائوسن بيرون زدگي دارد و در تشكيلات آندزيتي و داسيتي و همچنين در نواحي ماگماهاي گرانيتي بعد از ائوسن بايد به دنبال اين نوع كانسارها گشت.
از نمونه اين كانسارها مي‌توان كانسار رباط كريم و چاه گبري را نام برد. مشخصه مهم اين نوع كانسارها را مي‌توان عيار نسبتاً خوب و ذخيره كم منگنز و پراكندگي آن در كل كانسار را نام برد. مقدار منگنز در اين نوع كانسارها بين 45-25 درصد و مقدار سيليس بالا و مقدار آهن و منيزيم كم مي‌باشد.
كانسارهاي منگنز با منشاء رسوبي آتشفشاني در مجاورت تشكيلات آميزه رنگين قرار دارند. سن آنها در قسمت هاي مختلف ايران كرتاسه بالايي و پالئوژن بوده و شامل تشكيلات متناوب اولترابازيك‌هاي سرپانتيني شده با سنگ بستر كربناتي سيليسي است، اين ذخاير خارج از مناطق آميزه رنگين در ايران نيز شناخته شده اند كه منشاء رسوبي آتشفشاني داشته و مربوط به دوره اليگو ـ ميوسن است كه به عنوان مثال مي‌توان كانسار ونارچ را مي‌توان نام برد.
گسترش جالب كانسارهاي با اين منشاء و ذخيره قابل توجه آنها سبب افزايش اهميت اين نوع كانسارها مي‌گردد، كه در ايران در دوره زماني كرتاسه پالئوسن و اليگوسن ـ ميوسن ديده مي‌شوند.
تشكيلات كرتاسه ـ پالئوژن همزمان با فعاليت كوهزايي آلپي در ايران به وجود آمده است. اين تشكيلات شامل توده‌هاي آتشفشاني ناپايدار سيليس، متشكل از توفهاي سيليسي و لاو، سنگهاي سيليسي كربناته است كه يك حالت جانشيني تدريجي را دارد.
در تشكيلات اليگوميوسن، منگنز حضور محدودي دارد. رسوبات آتشفشاني خاكستري رنگ شامل توفهاي ماسه اي و كنگلومراهاي جنوب قم حاوي كانسنگ منگنز است. همچنين در90 كيلومتري شرق كاشان، در سريهاي آهكي خاكستري رنگ اليگوميوسن آثار منگنز مشاهده شده است. ضمناً ذخايري از منگنز با منشاء رسوبي شيميايي (غير آتشفشاني) در مناطقي از ايران ديده شده كه از ذخيره بالايي برخوردار نيست مانند كانسارهاي ديبكلو و چوگندي ـ ايده لو در آذربايجان شرقي.
كانسارهاي منگنز با منشاء دگرساني گرمابي : اين كانسارها در سنگهاي دگرسان شده كربناته و سيليكاته ديده مي‌شوند. سن تشكيلات داراي اين كانسارها كامبرين زيرين ـ كرتاسه بالايي مي‌باشد. به دليل وجود ذخاير بسيار بالاي اين نوع كانسارها در ايران بايد اهميت زيادي براي آن قائل شد.

 براساس تخمين GBS توليد منگنز كم عيار در ايران از 82694 تن در سال 1996 به 135000 تن در سال 1997 و190000 تن در سال 1998 افزايش يافته است. در حالي كه WBMS ميزان توليد منگنز ايران را 9000 تن گزارش كرده است، طرح توسعه معدن ونارچ قم از مارس 2000 آغاز شده است و پيش بيني مي‌شود كه پس از اجراي طرح اين معدن ماهانه 100000 تن منگنز پرعيار توليد كند.
براساس گزارش راسكيل، توليد و فروآلياژهاي منگنز از سال 1993 با نرخ سالانه 3000 تن شروع شد براساس گزارش وزارت صنايع و معادن، توليد فرومنگنز در سال 1378 به 12350 تن رسيده است.
شركت نويد منگنز، با نصب يك كوره قوس الكتريكي با ظرفيت توليد سالانه 30000 تن فرومنگنز پر كربن و متوسط كربن در اصفهان برپا كرده و توليدات آن در صنايع فولاد اصفهان مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
شركت معدن فارياب با ظرفيت اسمي توليد سالانه 20000 تن فرومنگنز از سال 1995 آغاز به كاركرده است شركت فرو آلياژ قشم با ظرفيت توليد سالانه 30000 تن فرومنگنز از سال 20000 (1378) آغاز به كار نموده و در اين سال نيز 4000 تن توليد نموده است.
شركت ذوب كاويان كه در شهرك صنعتي اشتهارد قرار دارد، نيز از سال 1379 با ظرفيت سالانه 7000 تن آغاز به كار كرده و در 6 ماهه دوم سال 1379، در حدود 350 تن فروسيليكو منگنز توليد كرده است.

پرعيار سازي سنگ معدن منگنز رباط كريم
اين مطالعه كه شايد قديمي ترين كار كانه آرايي بر روي منگنز در كشور باشد توسط سازمان زمين شناسي انجام شده است. در اين بررسي دو نمونه كم عيار ( با عيار متوسط 3/15 درصد Mn و پرعيار 5/42 درصد Mn ) مورد آزمايش قرار گرفتند. پرعيار سازي توسط جيگ‌هاي هارتس و بوم و نيز تنها آزمايشاتی بود كه روي اين نمونه‌ها انجام شد. عيار كنسانتره جيگ در بهترين شرايط براي نمونه پرعيار 49 درصد Mn با بازيابي 5/34 درصد بود. محصول پر عيار ميز بر روي نمونه پر عيار معدن و دانه بندي 10- مش داراي 48 درصد Mn با بازيابي 2/50 درصد بود كنسانتره جيگ در نمونه كم عيار حداكثر 35 درصد منگنز و كنسانتره ميز فقط 27 درصد منگنز داشته و بازيابي جيگ 2/8 و بازيابي ميز 4/53 درصد بوده است.
معدن منگنز ونارچ قم با ذخيره اي بالغ بر 7/5 ميليون تن بزرگترين معدن منگنز ايران از نظر ذخيره مي‌باشد. جهت دستيابي به كنسانتره مورد نياز صنايع مختلف از اين معدن بخش قابل توجهي از ذخيره مذكور به عمليات پرعيار سازي نياز دارد.
يك سري تحقيقات با اهداف امكان سنجي پرعيار سازي بخش كم عيار كانسنگ منگنز ونارچ، ارائه و بررسي نتايج حاصل از روشهاي مختلف پرعيار سازي و در نهايت معرفي راهكار مناسب براي استفاده از اين بخش ذخيره به انجام رسيده است. براي دسترسي به اين اهداف، پس از مطالعات كاني شناسي، درجه آزادي آناليز شيميايي و خردايش، صورت گرفت. متعاقبا آزمايشات پرعيار سازي به روشهاي ثقلي (مايعات سنگين، جيگ، ميز لرزان، اسپيرال) جدايش‌هاي مغناطيسي، الكترواستاتيكي و فلوتاسيون و با استفاده از 5/0 تن نمونه با عيار متوسط 2/15% انجام شده و در ضمن مقايسه نتايج حاصل از روشهاي مختلف، نماي جريان مناسب براي اين فرآيند ارائه گرديد.
انديس كار نمونه متوسط طبق آزمايش استاندارد باند و با استفاده از آسياي گلوله اي طي دو آزمايش تعيين گرديد. آزمايشات خردايش نيز با استفاده از آسياهاي گلوله اي و ميله اي آزمايشگاهي به دو روش خشك و تر در زمانهاي ماند مختلف انجام شد و پس از مقايسه نتايج بدست آمده روش آسيا كردن مناسب انتخاب گرديد بر مبناي نتايج به دست آمده استفاده از جيگ در سه محدوده ابعادي 75/4 + 7/12-، 35/3 + 75/4- و 2+35/3- ميليمتر و استفاده از ميز لرزان در محدوده‌هاي 600 + 2000- و 250 + 600- ميكرون همراه با روشها جدايش مغناطيسي خشك، دسترسي به كنسانتره‌هاي منگنز مورد نياز صنايع مختلف را با مقادير بازيابي قبال قبول فراهم نموده است.
نتايج آزمايشات پرعيار سازي با استفاده از اسپيرال و جدايش الكترواستاتيكي در مقايسه با ساير روشهاي، قابل قبول نبوده اند.
با استفاده از تركيب روشهاي فلوتاسيون مستقيم جدايش مغناطيسي تر از مواد محدوده 150- ميكرون با كيفيت %36/8 = Mn ، %11/34 = 2SiO و %5 0/23 = 3O2Fe، نيز محصولي با 78/26 درصد منگنز، 64/11 درصد سيليس و 37/20 درصد اكسيد آهن و بازيابي حدود 56 درصد بدست آمده است.

ميزان توليد منگنز و روند آن در ايران
ميانگين توليد منگنز در ايران در اين دوره ( 1376-1380) 8/99 هزارتن بوده که از 78 هزارتن در سال 1376 به 83 هزارتن در سال 1378 و 140 هزارتن در سال 1380 افزايش يافته است(جدول57 ).
با توجه به جدول57 نمودار13 در مجموع رشد توليد منگنز در داخل كشور مثبت ارزيابي مي‌گردد. هر چند در سال 1378 ميزان توليد طي سال هاي 80-1376 كمترين مقدار بوده كه اين مقدار در حدود 83 هزار تن بوده است. بيشترين سهم توليد هم مربوط به سال 1380 با توليدي بالغ بر 140 هزار تن مي‌باشد.

بزرگترين توليد کننده سنگ منگنزکشور، معدن ونارچ قم است. توليد سنگ منگنز در ايران از 29266 تن سنگ خام منگنز و ( 3957 تن كنسانتره ) در سال 1368 به 83582 تن سنگ خام منگنز و 78189 تن سنگ آهن منگنز دار در سال 1378 افزايش يافته است.
توليد فرومنگنز در ايران نيز از 1040 تن درسال 1374 به 12350 تن در سال 1378 افزايش يافته است. افزايش توليد فرومنگنز از 8705 تن درسال 1377 به 12350 تن در سال 1378 به افزايش توليد در شركت نويد منگنز باز مي‌گردد. توليد سال 79 نسبت به سال 78 حدود 25 درصد كاهش داشته است كه اين امر ناشي از انجام تعميرات در كوره توليد فرومنگنز معادن فارياب مي‌باشد. با توجه به اينكه شركت نويد منگنز توليد فرو منگنز را در سال جاري جزو برنامه خود قرار داده است، پيش بيني مي‌شود در سال 80 نسبت به سال 79 بيش از 100% افزايش توليد وجود داشته باشد.
كشش بازار مصرف داخلي و كمبود فرو منگنز در كشور و همچنين تامين قسمتي از سنگ منگنز مصرفي و پرشدن انبار توسط نويد منگنز و مواجه نبودن واحدها با تعمير كوره عوامل ديگر افزايش توليد در سال 80 مي‌باشد.

ميانگين توليد منگنز در ايران در اين دوره ( 1997-2003) 71/47846 تن بوده که از 45900 تن در سال 1997 به 54400 تن در سال 2000 و 45579 تن در سال 2003 کاهش يافته است(جدول59).
ايران در سال های 2000 -2003 از نظر ميزان توليد منگنز مقام 11 جهان (35/0% توليد جهان) را به خود اختصاص داده است) ( World Mining Data / Vienna 2003, 2005 .


توليدكنندگان منگنز در ايران
در ايران مجموعا سه كارخانه توليد فرومنگنز با مجموع ظرفيت 34000 تن و 11 كارخانه توليد سولفات منگنز با مجموع ظرفيت 9305 تن و يك كارخانه توليد كود با ظرفيت 1000 تن و يك كارخانه توليد كننده فرو سيليكو منگنز ( ذوب كاويان ) مي‌باشد.
در زمينه توليد بي اكسيد منگنز طرح ساخت دو واحد توليدي با مجموع با ظرفيت 360 تن در دست ساخت است. جدول 61ميزان توليد فرومنگنز در ايران را از سال 1374-1378 نشان می دهد.



طرحهاي در دست اجرا
از طرحهاي اكتشاف منگنز در جهان مي‌توان به طرح اكتشاف منگنز منطقه آزول (Azul) در كشور برزيل اشاره كرد. اين منطقه در شمال شرق برزيل در يك معدن روباز بزرگ در 25 كيلومتري كاراجاس ( carajas) قراردارد ذخيره آن 61 ميليون تن مي‌باشد.
در ايران در زمينه اكتشاف منگنز هيچ طرحي وجود ندارد و تنها معدن جديد منگنز اسپك اشا در استان سيستان و بلوچستان با ذخيره 95000 تن مي‌باشد. طرح های توليدی بی اکسيد منگنز و سولفات منگنز در جداول 65-62نمايش داده شده اند.

معادن عمده منگنز
جدول 66 فهرست معادن عمده سنگ منگنز در ايران را نشان مي‌دهد. در اين جدول معادن كوچك با ظرفيت توليد كمتر از 500 تن در سال آورده نشده است. بزرگترين معدن منگنز ايران معدن ونارچ قم مي‌باشد كه داراي بالاترين نسبت به ديگر معادن منگنز كشور است.


پي جويي آثار و نشانه هايي از منگنز و شناسايي ذخاير و منابع منگنز در ايران به 60 – 50 سال پيش برمي گردد. به عنوان مثال عمليات اکتشافي در کانسار منگنز رباط کريم که از قديمي ترين کانسارهاي شناخته شده منگنز در ايران است، از حدود سالهاي 1320 آغاز شد.
کانسار آهن منگنز دار شمس آباد اراک به عنوان تأمين کننده خوراک اولين کارخانه ذوب آهن بود که بدين منظور مورد شناسايي و اکتشاف قرار گرفت.
در آغاز بهره برداري از کانسارهاي منگنز در ايران به منظور صدور به کشورهاي اروپايي و ژاپن انجام مي شد وليکن با ايجاد و گسترش کارخانه ذوب آهن اصفهان اين کارخانه عمده ترين مصرف کننده منگنز استخراجي در داخل کشور گرديد. مصرف اصلي سنگ منگنز در کشور مربوط بر صنايع فولاد و بزرگترين مصرف کننده آن کارخانه ذوب آهن اصفهان مي باشد. اين کارخانه براي توليد 2 ميليون تن فولاد، نياز به 100000 تن سنگ منگنز با عيار 25% دارد.
در حال حاضر از بين کانسارها و آثار شناخته شده منگنز دار ايران، با در نظر گرفتن سطح فعاليت هاي انجام شده در آنها، سه معدن ونارچ قم، رباط کريم و ناريگان به عنوان تأمين کننده بالقوه نيازهاي داخلي مي باشند. بررسي کامل و ارزيابي دقيق از ميزان ذخاير اقتصادي منگنز در ايران، نياز به يک برنامه ريزي دقيق و منسجم و بازديدهاي صحرايي بر روي کانسارها و معادن شناخته شده منگنز در ايران و پي جويي سراسري انديس ها و ذخاير اين ماده معدني در ساير نقاط کشور در جهت تأمين نياز داخلي سنگ منگنز دارد. تاکنون بيش از 45 کانسار و نشانه معدني منگنز در ايران شناسايي شده است که در ميان آنها 10 کانسار متوسط و بقيه کانسارهاي کوچک و نشانه معدني مي باشند.


کانسارهاي منگنز با منشاء گرمابي:
اين کانسارها پراکندگي زيادي در ايران دارند وليکن بيشتر تمرکز آنها در مرکز و شمال ايران است. اين کانسارها به طور کلي در نقاطي که تشکيلات ائوسن رخنمون دارند و همچنين در تشکيلات آندزيتي- دارسيتي و در نواحي ماگماهاي گرانيتي بعد از ائوسن يافت مي شوند.
اين کانسارها عمدتاً به دليل ذخيره کم، پراکندگي منگنز در کل کانسار و مشکلات استخراج آنها از ارزش اقتصادي بالايي برخوردار نيستند. عيار منگنز در کانسارهاي گرمابي ايران بين 45 – 25% گزارش شده است.
قديمي ترين و بزرگترين اين کانسارها، کانسار رباط کريم است که بهره برداري از آن در سالهاي 1318 تا 1349 جريان داشته و هم اکنون هم استخراج انتخابي به طور محدود توسط شرکت تأمين سنگ منگنز صنعت فولاد کشور انجام مي گردد.
کاني هاي اصلي منگنز در اين نوع کانسارها پيرولوزيت و کاني هاي فرعي آن براونيت، پسيلوملان و هوسمانيت مي باشند. عيار سيليس اين نوع کانسارها نسبتاً بالا بوده ولي مقدار آهن و منيزيم کمي دارند. در ترکيب سنگ هاي با اين منشأ آرسنيک و گاهي مس نيز يافت مي شوند.
از ديگر کانسارهاي با منشاء منگنز ايران مي توان: آرات کوه، آغچه مزار، برداسکن، چاه سفيد، غزلچه، چاه گبري، کوه داربيد و ميناب را نام برد.

کانسارهاي منگنز با منشاء دگرساني – گرمابي:
کانسارهاي منگنز ايران با اين منشأ اولين بار در سالهاي 56 – 1355 توسط گروهي از زمين شناسان شرکت ملي ذوب آهن ايران مرکزي مورد مطالعه قرار گرفت. کانسنگ هاي منگنز در سنگ هاي دگرسان شده کربناته و سيليکاته ديده مي شوند.
دگرساني به مقدار بيشتر در کربناتها و به ندرت در سنگ هاي سيليکاته تحت تأثير اين پديده ها واقع شده اند. کاني هاي موسکوويت و بيوتيت به فلوگوپيت و بروسيت تبديل شده اند و بلورهاي هورنبلند، اکتينوليت، کلريت و اپيدوت به فراواني ديده مي شوند. ضخامت رگه هاي منگنزدار به 2 تا 5 متر مي رسد و طول آنها از چندين متر تا چندين صدمتر و عمق آنها بين 250 – 40 متر متغير است. عيار منگنز در اين نوع کانسارها 8-3% و عيار آهن 50-20% مي باشد.
وجود عناصري مانند روي، مس، فسفر، تيتان و واناديم از مشخصات اين نوع کانسار است. سن تشکيل اين نوع کانسار را کامبرين زيرين- کرتاسه بالايي تخمين زده اند. کاني هاي اصلي آنها شامل پيرولوزيت و پسيلوملان به همراه گوتيت، هماتيت و سيدريت و همچنين کاني هاي فلزي باريم، سرب و مس مي باشند.
از جمله ذخاير شناخته شده اين نوع منشاء در ايران کانسار شمس آباد در اراک، گنشک، ملاير، ناريگان، چاه باشه، مورچه خورت، حسن رباط، چاه پلنگ، خالوحيدر، موته، سورمق و ترکمني مي باشند.
از اين ميان، معدن ونارچ قم با توجه به شرايط نسبتاً مناسب آن از نظر سابقه بهره برداري و وجود اطلاعات اکتشافي، وضعيت مناسبي دارد و يکي از مهمترين تأمين کننده هاي منگنز ايران مي باشد.
ذخيره کانسارهاي منگنز در ايران در حدود 17 ميليون تن برآورد شده است (به جز ذخاير منگنز آهن دار). ميزان ذخاير کانسارهاي آهن منگنز دار نيز در حدود 100 ميليون تن مي باشد. توليد کانسنگ منگنز ايران، سالانه در حدود 135 هزار تن است.
ايران در مقايسه با ديگر کشورهاي جهاني، از نظر توليد کانسنگ منگنز در مکان پانزدهم قرار دارد. به عبارت ديگر 5/0% از کل توليد منگنز جهان، به ايران تعلق دارد.

کانسارهاي منگنز با منشاء رسوبي – آتشفشاني:
از بزرگترين کانسارهاي منگنز شناخته شده در ايران در حال حاضر کانسنگ ونارچ قم (به عنوان بزرگترين معدن منگنز در خاور ميانه) که داراي منشاء رسوبي - آتشفشاني مي باشد.
اين نوع کانسارها براساس ارزيابي اطلاعات و داده ها داراي 2 زمان زمين شناسي مي باشند:
•کرتاسه – پالئوژن
تشکيلات کرتاسه - پالئوژن همزمان با فعاليت کوهزايي در آلپ در ايران بوجود آمد. اين تشکيلات شامل توده هاي ناپايدار سيليسي متشکل از توف هاي سيليسي و سنگ ها و لاواي سيليسي وسيليس کربناته مي باشد که حالت جانشيني تدريجي را تداعي مي کند.تناوب رسوبات آهکي- سيليسي در اين تشکيلات به خوبي قابل رؤيت است.
وجود مقدار فراوان سيليس و آهن در اين نوع کانسارها 3 عنوان وجه تمايز آن با ساير کانسارها در نظر گرفته مي شود. برخلاف کانسارهاي با منشاء گرمابي، اين نوع کانسارها فاقد مس بوده و آرسنيک نيز بندرت و به مقدار بسيار کم ديده مي شود. از کاني هاي اصلي آن پيرولوزيت، پسيلوملان و هماتيت و کاني هاي ثانويه اي چون برونيت، منيتيت و... را مي توان نام برد.

•اليگوسن – ميوسن
منگنز در تشکيلات اليگوسن – ميوسن به طور محدودي وجود دارد. رسوبات آتشفشاني خاکستري رنگ شامل توف هاي ماسه اي و کنگلومراي جنوب قم حاوي کانسنگهاي منگنز مي باشد.اين نوع کانسارها در آذربايجان شرقي (کانسارهاي ديبکلو و چوگندي) ديده مي شد که از ذخيره بالايي برخوردار نيستند.
از ديگر کانسارهاي منگنز ايران با اين منشأ مي توان: بنسپورت، آب بند، بنويد، توران قلعه (سلم رود) و کوه زرد را نام برد.
تقسيم بندي زماني کانسارهاي منگنز در ايران:

کانسارهاي منگنز پرکامبرين – پالئوزوئيک زيرين :
•کانسار ناريگان :
اين کانسار در 20 کيلومتري شرق معدن چغارت در استان يزد قرار دارد و بخشي از ناحيه آهن دار بافق است. واقع شده است.
در بررسي هاي انجام شده ژنز اين معدن از نوع رسوبي - آتشفشاني و با ترکيب گرانيت- سينيت و پورفيريت همراه با ماسه سنگ توفي، گراول هاي توفي، کنگلومراي توفي و عدسي ها و قطعاتي از شيل هاي آهکي به سن پرکامبرين ( وندين ) - پالئوزوئيک ( کامبرين آغازين ) مي باشد.
در اين معدن منگانوسيدريت، گوتيت، هماتيت، پيرولوزيت، پسيلوملان، کوارتز و کربناتها به عنوان کاني هاي اصلي، هيدرواکسيد منگنز، باريت و منيتيت به عنوان کاني هاي ثانويه ديده مي شود.
يک ويژگي مثبت اين کانه ها حضور پايدار SiO2 , MgO , Al2O3 و مقدارکم سولفور و فسفر آنهاست. 94/33-15/31 % درصد آهن و 77/5- 23/5 % منگنز در اين کانسار موجود است.


•کانسار چاه پلنگ شمالي :
اين کانسار در 75 کيلومتري جنوب خاوري انارک در استان اصفهان قرار دارد. در بررسي هاي انجام شده ژنز اين معدن از نوع رسوبي - آتشفشاني همزاد و با ترکيب دولوميت، مرمر، شيست، کوارتزيت، ماسه سنگ شبيه به کوارتزيت و متاولکانيک به همراه نفوذي هاي گابرو و دايک هاي ديابازي به سن پروتروزوئيک پسين - پالئوزوئيک زيرين مي باشد.
مهمترين کاني در کانسنگ دگرسان نشده منيتيت است و پيريت و ارسنوپيريت هم مشاهده شده است. کانسنگ اکسيده شامل مارتيت، گوتيت، هماتيت و اندکي منيتيت مي باشد. کاني هاي غيرفلزي شامل کلسيت، دولوميت، کوارتز و بيوتيت و اندکي موسکويت، کلريت و گرونا همراهي مي شود.
ذخيره تقريبي کانسنگ اوليه در منطقه اصلي تا عمق 500 متري حدود 55 تا 60 ميليون تن مي باشد.

•کانسار ترکماني خاوري :
اين کانسار از مهمترين انواع تله ترمال است که در فراديواره گسله ارديب در 40 کيلومتري جنوب خاوري انارک در استان اصفهان قرار دارد. در اين کانسار، ماده معدني در 10 تا 20 متر طبقات دولوميتي خاکستري – قهوه اي با ساختار توده اي قرار دارد و وابسته به مجموعه دگرگوني انارک شامل شيست هاي کوارتز - کلريت به سن پروتروزوئيک پسين – پالئوزوئيک زيرين متمرکز است. شکل اين کانسار تخته اي مي باشد و شامل دو کانسنگ مي باشد.
•کانسنگ کربنات آهن- منگنز در طبقات دولوميتي جاي دارد و با متاسوماتيسم در دولوميت جاي گرفته است. کانسنگ به رنگ قرمز شفاف و قهوه اي، با ساختار توده اي و دانه ريز و متوسط مشخص مي باشند.
•کانسنگ اکسيد منگنز که مستقيماً با گسل کنترل مي شود. کاني سازي در آن محدود به زون گسله و خرد شده بوده و در راستاي روند گسل ارديب مي باشد. زايش منگنز به صورت رگچه و لکه هايي از اکسيدهاي منگنز وجود دارد.

•کانسار چاه گبري سر کوير :
اين کانسار در 75منطقه سر کوير در 9 کيلومتري جنوب باختر معدن سنگ لاشه موزائيکي سفيد لتوي سر کوير جاي دارد که در محدوده پروانه بهره برداري مس قوشه واقع شده است.
اين کانسار از نظر زمين شناسي از يک سري تشکيلات دگرگوني از نوع ميکاشيست تشکيل شده است که کم و بيش در زير آبرفت هاي منطقه پنهان شده است.
عيار متوسط اين کانسار 20 %، ميزان ذخيره 12375 تن، حجم ذخيره 4950 مترمکعب و ميزان منگنز آن 2475 تن مي باشد.

•کانسار هنشک :
اين کانسار در 80 کيلومتري جنوب خاوري آباده و در در 15 کيلومتري جاده اصفهان – شيراز در نزديکي هنشک و گوشتي قرار دارد.
منطقه اين کانسار عمدتاً از سنگ هاي رسوبي و دگرگوني کمپلکس کولي کش ( شامل دو سري : سري پائيني آتش فشاني - تخريبي و سري بالايي کربناته- تخريبي ) و طبقات ترياس - ژوراسيک تشکيل شده است.


2-2- کانسارهاي آهن منگنز دار کرتاسه :
•کانسار شمس آباد :
اين کانسار در 220 کيلومتري شمال باختري اصفهان و در 38 کيلومتري جنوب اراک واقع شده است. در 1995 ميلادي اين کانسار براي کارخانه فولاد کرج درنظر گرفته شده بود. در سال هاي 1954 تا 1962 پي جويي هاي زمين شناسي به وسيله کارشناسان شرکت Demag آلمان غربي طي 5/14 کيلومتر تونل اکتشافي و در حدود 2000 متر گمانه صورت گرفته و ذخاير قابل استخراج را 7/48 تن تخمين زد.
سنگ معدن اين کانسار از سال 1974 تاکنون در صنعت سيمان استفاده مي شده است. کاني سازي در اين منطقه محدود به دگرگوني مجاورتي سري هاي ژوراسيک در زير و آهک هاي کرتاسه پسين در بالا است. در اين کانسار عمدتاً کاني هاي ليمونيت، گوتيت، هماتيت، پيرولوزيت و کريپتوملان يافت مي شود.

•کانسار مورچه خورت :
اين کانسار در 65 کيلومتري شمال باختري اصفهان و باختر راه اصفهان - دليجان واقع شده است. سنگ هاي ميزبان اين کانسار شامل سيلتستون هاي ژوراسيک، شيل هاي رسي و ماسه سنگ هايي که چين خورده اند و روي آنها لايه هاي آهکي اوربيتولين دار کرتاسه جاي دارد.
در اين کانسار عيار منگنز 1/5 – 43/0 %، عيار آهن 95/63 – 01/49 % و ميزان ذخيره در حدود 5 ميليون تن تخمين زده شده است.

•کانسار حسن رباط :
اين کانسار در 20 کيلومتري باختر ميمه در استان يزد واقع شده است. کاني سازي در اين منطقه متشکل از دگرگوني ضعيف ( منسوب به پرکامبرين ) در زير و طبقات دولوميت ( منسوب به پرمين ) در بالا است.در اين کانسار عمدتاً کاني هاي هماتيت – منيتيت با مخلوطي از ليمونيت، پيرولوزيت و پسيلوملان پودري يافت مي شود.

•کانسار موته :
اين کانسار در 35 کيلومتري جنوب دليجان و در فاصله 15 کيلومتري از راه شوسه اصفهان - دليجان واقع شده است. خاستگاه اين کانسار لايه هاي تخريبي دگرگوني ضعيف ( منسوب به پرکامبرين) مي باشد که ماده معدني با گسله اي با روند شمال شرقي کنترل مي شود.
بزرگترين توده اين ماده معدني داراي 300 متر درازا و حدود 10 تا 15 متر ستبرا مي باشد. در اين کانسار عمدتاً کاني هاي هماتيت توده اي و ليمونيت - هماتيت با ناخالصي هاي فراوان مي باشد.
در اين کانسار عيار منگنز 56/4 - 25/1 %، عيار آهن 50- 34 % و ميزان ذخيره تا ژرفاي 100 متري در حدود 1 ميليون تن تخمين زده شده است.

•کانسار ملاير :
اين کانسار در 15 کيلومتري جنوب خاور شهر ملاير و در کنار راه ملاير به اراک واقع شده است. اين کانسار از توده هاي معدني گوناگوني ساخته شده است که به نام کانسار احمد روغني شناخته شده و ذخيره آن توسط شرکت ملي فولاد ايران، 20 ميليون تن برآورد شده است.
کاني سازي فرومنگنز در مرز بين رسوبات تخريبي ژوراسيک و طبقات آهکي کرتاسه روي آن انجام گرفته است. در اين کانسار کاني سازي عمدتاً از جنس ليمونيت و هماتيت، ليمونيت نرم، متخلخل و بندرت سخت است. در اين کانسار عيار منگنز 43/3 – 63/1 %، عيار آهن 25/45- 8/31 % تخمين زده شده است.

کانسارهاي افيوليتي کرتاسه :
•کانسار چاه باشه :
اين کانسار در 50 کيلومتري جنوب خاور نائين و در در 15 کيلومتري جاده نائين - يزد و در 10 کيلومتري ايستگاه راه آهن خما جاي دارد. ليتولوزي اين کانسار شامل کوارتزيت، اسليت سيليسي، گنيس و اسليت هاي دگرگوني سبز رنگ، گنيس متورق مي باشند. در اين کانسار کاني سازي عمدتاً از جنس گوتيت حاوي منگنز، هيدروگوتيت، هماتيت و انکريت است. در اين کانسار ذخيره کل تا 3/10 ميليون تن تخمين زده شده است که شامل 5/5 ميليون تن کانه و 8/4 ميليون تن مرمر مينراليزه است.

•کانسار بنويد :
اين کانسار در 35 کيلومتري جنوب نائين و در رشته کوه هاي کوه بوخي واقع شده است. در اين کانسار پي جويي هايي در سال هاي 1977-1975 توسط واحد زمين شناسي اصفهان از شرکت فولاد انجام گرفته است. سنگ هاي در بر گيرنده اين کانسار شامل سنگ هاي آتش فشاني - سيليسي - کربناته کرتاسه پسين - پالئوژن است.

•کانسار سپر آب و گل گنگو :
اين کانسار در زون نائين - زوار و در مرز سنگ هاي آتش فشاني (مجموعه پورفيريتي) کرتاسه و عدسي هاي آهک واقع شده است. در اين کانسار عمدتاً از نوع توده اي و انتشاري بوده و شامل کاني هاي پيرولوزيت، پسيلوملان، براونيت، باريت و کربنات يافت مي شود.

•معدن بنسپورت ( بنسپورد ) :
اين معدن درشهربردسکن در جنوب باختري سبزوار و در 85 کيلومتري روستاي بنسپورت بالا در استان خراسان رضوي واقع شده است. اين کانسار درموقعيت ¢¢31 ¢44 °35 عرض شمالي و ¢¢37 ¢13 °57 طول شرقي قرار دارد.
در بررسي هاي انجام شده ژنز اين معدن از نوع رسوبي -آتشفشاني و با ترکيب آندزيت - تراکيت، توف هاي ماسه اي و کنگلومراي خاکستري رنگ با کاني هاي باطله سنگ آهک و دولوميت به سن کرتاسه بالا - ائوسن (عده اي آن را به سن اليگوسن- ميوسن مي دانند ) مي باشد. در اين معدن منگنز و آهن به همراه کانه هاي کالکوپيريت و اکسيد آهن ديده مي شود.
عمر اين معدن 10 سال بوده و توسط شرکت کان صيفه بهره برداري مي شود. ذخيره قطعي آن 20000 تن است و شرايط استخراج مشکلي دارد.
در اين معدن عيار منگنز در افق ژاسب 6/0 %، عيار آهن 94/6 % و سيليس 30/88 % تخمين زده شده است.


•معدن آب بند استهبان :
اين معدن در نزديکي روستاي آب بند و در 50 کيلومتري نيريز و در 48 کيلومتري جنوب خاوري شهرستان استهبان در استان فارس واقع شده است. اين کانسار درموقعيت ¢¢19 ¢54 °28 عرض شمالي و ¢¢00 ¢24 °54 طول شرقي قرار دارد و ذخيره احتمالي آن 100 – 50 هزارتن است.
منشأ منگنز در اين معدن رسوبي- آتشفشاني بوده و شامل توف هاي ماسه اي، کنگلومراي خاکستري رنگ و چرت هاي راديولاريتي بخش فوقاني مجموعه افيوليتي نيريز به سن اليگوسن - ميوسن مي باشد.
اين معدن سابقاً به کارخانه نويد منگنز حمل مي شده است که به علت بالا بودن سيليس مشکل فروش دارد و هم اينک غيرفعال مي باشد.
•کانسار اسد :
اين کانسار در 91 کيلومتري جنوب سبزوار و در 9 کيلومتري شمال باختري روستاي اسد و در ارتفاع 1550 متري از سطح دريا واقع شده است.
در بررسي هاي انجام شده ژنز اين کانسار از نوع رسوبي - آتشفشاني و با ترکيب آندزيت -تراکيت، توف هاي ماسه اي و کنگلومراي خاکستري رنگ با کاني هاي باطله سنگ آهک و دولوميت به سن کرتاسه بالا - ائوسن مي باشد. ماده معدني منگنز طبقه سختي را تشکيل مي دهد که از مشخصات هندسي طبقات تبعيت مي کند. در اين کانسار عيار منگنز 25/20 %، عيار آهن 2/7% و سيليس 41 % تخمين زده شده است. ذخيره قابل رؤيت اين کانسار 8500 تن برآورد شده است.

•کانسار سلم رود :
در بررسي هاي انجام شده ژنز اين کانسار از نوع رسوبي – آتشفشاني و با ترکيب گدازه هاي آندزيتي و توف هاي ماسه اي با کاني هاي باطله سنگ آهک و دولوميت به سن کرتاسه بالا - ائوسن مي باشد.
در اين کانسار عيار منگنز 36/36 %، عيار آهن 9/5% و سيليس 2/17 % تخمين زده شده است. ذخيره قابل رؤيت اين کانسار 3000 تن برآورد شده است.

•کانسار گونيچ ( گوانيچ يا گوانچين ) :
اين کانسار در باختر روستاي گونيچ واقع شده است. محل کاني سازي در دره اي در بلندي هاي کوه شه آرب به نام سنگان جوشيده واقع است.
در بررسي هاي انجام شده ژنز اين کانسار از نوع رسوبي - آتشفشاني دانسته و ترکيب اين منطقه را مجموعه اي تکتونيزه مشتمل بر آميزه هاي رنگين، افيوليت ها و فيليش ها به سن کرتاسه مياني - پسين، سنگ هاي آهکي خاکستري کرتاسه زيرين و رسوبات اقيانوسي پالئوسن و ائوسن است.
در اين کانسار عيار منگنز 7/28 % تخمين زده شده است و ذخيره قابل رؤيت اين کانسار 71200 تن برآورد شده است.
•کانسار باغ قره :
اين کانسار در 12 کيلومتري دولت آباد زاوه در تربت حيدريه از توابع استان خراسان رضوي واقع شده است. کاني سازي در اين کانسار در بين رسوبات آهکي کرتاسه و توف و آندزيت با کنگلومراي سيليسي است و به صورت ولکانوسديمنتري تشکيل شده است.
در اين کانسار عيار منگنز 22 %، عيار آهن 14% و سيليس 12 % تخمين زده شده است. ذخيره قابل رؤيت اين کانسار تا عمق 40 متر 18000 تن برآورد شده است که از اين ذخيره تاکنون 14000 تن استخراج شده است.

•کانسار برداشخانه :
اين کانسار در 95 کيلومتري جنوب سبزوار و در مسير راه سبزوار در نزديکي روستاي ناببورت در استان خراسان رضوي واقع شده است. در طول سال هاي 1957 تا 1964 عمليات استخراجي روي اين کانسار انجام گرفته و حدود 600 تن ماده معدني به صورت کنسانتره با عيار 55 % استخراج شده است. بر اساس تخمين تکنواکسپورت ( 1980) ميزان ذخيره مي تواند بالغ بر 50000 تن باشد.

•انديس منگنز کوه دم :
اين انديس در 14-9 کيلومتري باختر کوه دم به صورت توده نفوذي در روند گسله اي واقع در سنگ هاي آهکي کرتاسه زيرين و سنگ هاي آتش فشاني قرار دارد و با کاني سازي پيرولوزيت، پسيلوملان، براونيت، باريت و کوارتزهمراه است.در اين انديس عيار منگنز 7/10 – 8/3 %، عيار مس تا 01/0 % تخمين زده شده است.


کانسارهاي منگنز ترسير و کواترنري :
•معدن ونارچ :
اين معدن در 35 کيلومتري جنوب خاوري قم واقع شده است و با جاده فرعي به درازاي 15 کيلومتر به جاده قم - اصفهان مي پيوندد که تا قم 20 کيلومتر فاصله دارد. اين کانسار در زون ساختاري اروميه - دختر جاي دارد که کمربندي ولکانو- پلوتوني از چرخه زمين ساخت آلپي مي باشد.
در بررسي هاي انجام شده ژنز اين کانسار از نوع رسوبي - آتشفشاني دانسته و ترکيب اين منطقه را مجموعه اي از نهشته هاي آتشفشاني - رسوبي و رسوبي پالئوژن و نئوژن ( توف هاي ماسه اي تيره رنگ، توف هاي سبز با ميان لايه هاي توف هاي آهکي، مارني و ماسه سنگي ) به سن لوتسين بالايي است. روي اين طبقات لايه هاي ورقه اي از توف و شيل توفي به رنگ سبز تيره وجود دارد و روي آنها رسوبات قرمز رنگ اليگوسن ( سازند قرمز زيرين ) ديده مي شود.
مجموعه پاراژنزي آن عمدتاً پسيلوملان، براونيت و گاهي سيليکات ها و اکسيدهاي منگنز دار، هماتيت و به عنوان باطله کوارتز، کلسيت، پلاژيوکلاز، دولوميت، پيروفيليت و... مي باشد.
در اين کانسار عيار منگنز 84/24% تخمين زده شده است و ذخيره قابل رؤيت اين کانسار 6484000 تن برآورد شده است.


•کانسار عبدالله آباد :
اين کانساردر 20 کيلومتري شمال خاوري قزوين واقع شده است. بهره برداري از اين معدن در سال هاي 1969-1968 انجام گرفته و در حدود 100 تن کانسنگ غني شده با 44 % منگنز از آن بهره برداري شده است.
سنگ هاي ميزبان آن شامل آهک سيليسي برشي از مجموعه ولکانيکي - سيليسي - آهکي پالئوژن - نئوژن يا کرتاسه فوقاني است.
در اين کانسار عيار منگنز 15 تا 40 % و ذخيره قابل رؤيت اين کانسار 8/9 هزارتن برآورد شده است که تصور مي شود اين ذخيره به 50 هزار تن برسد.

•کانسار عبدل آباد :
اين کانساردر 19 کيلومتري شمال شهرستان قزوين و در ارتفاعات مجاور روستاي عبدل آباد واقع شده است. ماده معدني در رسوبات سخت آهکي تحت دگرگوني مجاورتي ايجاد مي شود. اين کانسار به شکل رگه اي مي باشد. اطلاعاتي از ميزان ذخيره، شکل توده معدني، تغييرات عيار و ترکيب کاني شناسي - شيميايي اين کانسار در دست نيست.

•کانسار محمد علي خان :
اين کانساردر 60 کيلومتري جنوب باختري تهران واقع شده است. اين کانسار در سنگ هاي آتش فشاني پالئوژن جاي دارد و کانه اصلي آن پيرولوزيت، پسيلوملان و گاهي براونيت، هوسمانيت و رودوکروزيت است.

•کانسار آرات کوه :
اين کانساردر 46 کيلومتري جنوب خاوري تهران واقع شده است و 12 کيلومتر از بزرگراه تهران – قم فاصله دارد. در طي عمليات مهندسي اکتشاف در حدود 600 تن کانسنگ کنسانتره با عيار ميانگين 38 % منگنز در طول سالهاي 1966-1961 استخراج شده است.
اين کانسار در سنگ هاي آتش فشاني پالئوژن و توده عميق داسيتي نئوژن جاي دارد و کاني سازي آن به شکل رگچه، پراکنده و عدسي هاي کوچک در زون هاي تکتونيکي روي داده است.
در اين کانسار عيار منگنز 15 تا 20 % و ذخيره قابل رؤيت اين کانسار 100 هزارتن برآورد شده است.

•کانسار لي يک Lyak :
اين کانساردر 80 کيلومتري جنوب باختري کرج و در 10 کيلومتري جنوب باختري اشتهارد واقع شده است. عمليات اکتشافي و استخراجي در طول سالهاي 1966-1964 صورت گرفته است و از نظر زمين شناسي مشابه کانسار آرات کوه مي باشد.
در اين کانسار عيار منگنز 5/44 % و ذخيره قابل رؤيت اين کانسار5/9 هزارتن برآورد شده است که تصور مي شود اين ذخيره به 60 هزار تن برسد.

•کانسار رباط کريم :
اين کانساردر 45 کيلومتري جنوب باختري تهران واقع شده است. اکتشاف و بهره برداري از اين معدن سابقه طولاني داشته و از سال 1930 به بعد و به تناوب مورد بهره برداري قرار گرفته است. محصول اين معدن قبل از احداث کارخانه ذوب آهن، به صورت کنسانتره با عيار 46 % به خارج ازکشور صادر مي شد وليکن امروزه يکي از منابع تأمين کننده منگنز کارخانه ذوب آهن اصفهان است.
از نظر زمين شناسي ناحيه اي، اين کانساردر مجموعه آتش فشاني شمال ساوه به سن ائوسن و شامل رديف هاي ضخيمي از گدازه ها، مواد آذرآواري، دايک ها و رگه ها ي مختلف است.
کانسنگ اصلي منطقه پيرولوزيت با اندکي منگانيت، هوسمانيت، پسيلوملان، کريپتوملان ، کلسيت، دولوميت و باريت است. ذخيره قابل رؤيت اين کانسار5/0- 2 ميليون تن برآورد شده و ذخيره احتمالي آن به 5/1 ميليون تن برسد.

•کانسار بزني ( بزنين ) :
اين کانساردر 25 کيلومتري جنوب باختري اردستان واقع شده است. عمليات اکتشافي و استخراجي در طول سالهاي 1961-1956 صورت گرفته است و در حدود 14 هزارتن کنسانتره با عيار منگنز 45% به دست آمده و به کشورهاي ايتاليا و بريتانيا صادر شده است. سنگ هاي در بر گيرنده ماده معدني، گدازه ها و برش هاي گدازه اي داسيتي و آندزيتي به سن ائوسن مي باشد. ذخيره قابل رؤيت اين کانسار کمتر از 300 هزار تن برآورد شده است.

•کانسار چاه سفيد :
اين کانساردر 45 کيلومتري شمال باختري انارک واقع شده است. سنگ هاي در بر گيرنده ماده معدني، گدازه ها آندزيتي و آندزيتي داسيتي به سن ائوسن مي باشد. کاني سازي منگنز در منطقه عمدتاً پيرولوزيت با اندکي پسيلوملان و هماتيت است. ذخيره قابل رؤيت اين کانسار 50-40 هزار تن برآورد شده است.

•کانسار بابا بزرگي :
اين کانسار در شمال روستاي زوار واقع شده است. کاني سازي منگنز در منطقه عمدتاً پيرولوزيت با اندکي پسيلوملان، منيتيت، گوتيت و ليمونيت و باريت است. در اين کانسار عيار منگنز 13/24 - 7 % و ذخيره تقريبي قابل رؤيت اين کانساردر عمق 50 متري 300 هزارتن برآورد شده است.

•کانسار سرخ شاد :
اين کانساردر 60 کيلومتري شمال انارک و در 5 کيلومتري شمال باختري روستاي سرخ شاد واقع شده است. سنگ هاي در بر گيرنده ماده معدني، گدازه ها و برش هاي گدازه اي داسيتي و آندزيتي به سن ائوسن مي باشد. در اين کانسار عيار منگنز 7/28 – 5/15 % و ذخيره قابل رؤيت اين کانسار6000 هزارتن برآورد شده است.

•کانسار نوق :
اين کانساردر 55 کيلومتري خاور تربت حيدريه و در 5 کيلومتري شمال روستاي نوق از توابع استان خراسان رضوي واقع شده است. در اين کانسار ماده معدني در سنگ هاي آتش فشاني تحت دگرگوني مجاورتي از نوع توف و آندزيت ايجاد مي شود.
در اين کانسار عيار منگنز 12/3 – 3 % و ذخيره قابل رؤيت اين کانسار200 هزارتن برآورد شده است.

•کانسار سنگز (سرگز) :
اين کانساردر جنوب بحر آسمان در کمربند ولکانيکي کرمان واقع شده است. اين کانسار به فرم لايه اي اولين بار در سال 1940 يافت شد.

•کانسار دبلکو :
اين کانسار در 12 کيلومتري جنوب خاوري روستاي قره آغاج از توابع استان آذربايجان شرقي واقع شده است. سنگ هاي در بر گيرنده ماده معدني، گدازه ها ي آندزيتي و توف آندزيتي به سن اليگو- ميوسن مي باشد. کاني سازي به صورت چشمه هاي آبگرم تراورتن ساز و به صورت سطحي مي باشد.
در اين کانسار عيار منگنز 46/44-3/43 % و ذخيره قابل رؤيت اين کانسار200 هزارتن برآورد شده است.

•نشانه معدني جانبهان :
اين انديس در 5/7 کيلومتري شمال - شمال خاوري بستان آباد از توابع استان آذربايجان شرقي واقع شده است.
در اين کانسار ماده معدني در سنگ هاي آتش فشاني جوان ( آندزيتي- داسيتي )و ماسه سنگ هاي آتش فشاني به همراه کنگلومرا و ماسه سنگ هاي کنگلومرايي تشکيل مي شود و بخش بزرگي از آن با فرسايش و رسوبگذاري پوشيده مي شود. در اين انديس عيار منگنز 15/14 % برآورد شده است.

•نشانه معدني چوگندي ( ايده لو- چوغاني ) :
اين انديس در 80 کيلومتري باختر - جنوب باختري ميانه و در37 کيلومتري جنوب - جنوب باختري شهرستان سراسکند از توابع استان آذربايجان شرقي واقع شده است.
در اين کانسار ماده معدني در شيل و ماسه سنگ هاي ژوراسيک، بازالت اسپيليتي، آهک دولوميتي کريستاليزه و مجموعه سنگ هاي رسوبي- آتش فشاني ميوسن بالا ( کمپلکس سهند ) است. در اين کانسار عيار منگنز 51/41-72/30 % برآورد شده است.

•نشانه معدني قوپوز :
اين انديس در 19 کيلومتري باخترشهرستان سراسکند و در بخش خاوري روستاي قوپوز از توابع استان آذربايجان شرقي واقع شده است.
در اين کانسار ماده معدني در سنگ هاي کنگلومرايي ميوسن مياني ( سازند قرمز بالايي ) است که بيشتر از جنس آندزيت- داسيت است. در اين انديس عيار منگنز 49/25 % برآورد شده است.

•نشانه معدني ويلا دره :
اين انديس در 20 کيلومتري باختر - جنوب باختري شهرستان اردبيل واقع شده است. در خاور سرعين رسوبات ميوسن بالا شامل ماسه سنگ، سيلتستون، ماسه سنگ کنگلومرايي و مارن با لايه هاي نازک گچ و دياتوميت است. بر روي سري ياد شده نهشته هاي رسوبي - آتش فشاني سبلان ( توف خاکسترهاي آتش فشاني) مربوط به پليوسن- کواترنر جاي گرفته اند.

•نشانه معدني زرشلو :
اين انديس در 39 کيلومتري باختر - جنوب باختري شهرستان ميانه واقع شده است. در اين کانسار ماده معدني عموماً از سنگ هاي بازالت - آندزيت و تراکيت - آندزيت سازند قم به سن ميوسن زيرين پوشيده شده است. در بخش جنوبي از کنگلومرا و مولاس ميوسن تشکيل شده که با رسوبات جوانتررسوبي - آتش فشاني سازند سهند به طور دگرشيب پوشيده شده است. در اين انديس عيار منگنز 95/12-24/2 % برآورد شده است.

•نشانه معدني خليفه کمال :
اين انديس در 37 کيلومتري باختر- جنوب باختري شهرستان ميانه و در روستاي خليفه کمال از توابع استان آذربايجان شرقي واقع شده است.
در اين کانسار ماده معدني در يک واحد سنگي مشابه زرشلو مي باشد که پتروگرافي آندزيت بازالتي اوليوين دار، دياباز، کريستال ليتيک توف و آهک دولوميتي است. در اين انديس عيار منگنز 54/53 % برآورد شده است.

•نشانه معدني منامين :
اين انديس در 10 کيلومتري جنوب بخش هشتجين ( خورش رستم ) و در روستاي منامين از توابع استان اردبيل واقع شده است.
در اين کانسار ماده معدني در سنگ هاي آتش فشاني ائوسن- اليگوسن شامل توف و آندزيت بازالتي اوليوين دار و آندزيت – پيروکسن اوليوين دار است.

•نشانه معدني گلوجه :
اين انديس در 9 کيلومتري شمال بخش قره چمن و در روستاي گلوجه واقع شده است. در اين کانسار ماده معدني از نوع رسوبي – آتشفشاني و شامل کنگلومرا، ماسه سنگ و مارن و سنگ هاي ولکانيکي سيليسي شده و کربناته است. در اين انديس عيار منگنز 54/53 % برآورد شده است.

•يافته چاي تلوار :
اين يافته در 1 کيلومتري شمال شرقي روستاي تلوار در شهرستان ميانه از توابع استان آذربايجان شرقي واقع شده است. زمين شناسي منطقه شامل آندزيت و بازالت اوليوين دار، تراکيت، ريوليت شيشه اي، توف برشي و پرليت است. در اين انديس عيار منگنز 93/3 % برآورد شده است.

•معدن آقا مزار :
اين معدن در استان تهران واقع شده است و درموقعيت ¢¢00 ¢37 °35 عرض شمالي و ¢¢30 ¢12 °50 طول شرقي قرار دارد. اين معدن در برگه 250000 : 1 ساوه و برگه 100000 : 1 اشتهارد واقع شده است.

•معدن توران قلعه :
معدن توران قلعه در استان خراسان واقع شده است. اين معدن متروکه بوده ودر سال 1339 تعطيل شده است.

+ نوشته شده در  دوشنبه هشتم آذر 1389ساعت 9:30  توسط مهندس مالداری  |